System LOOK krok po kroku

LOOK – system wczesnej identyfikacji czynników ryzyka krzywdzenia dziecka i pomocy jako przeciwdziałania zjawiska krzywdzenia dziecka.

Analiza problemu:

 Z dotychczasowych doświadczeń pracy Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów KLANZA oraz w oparciu o doświadczenia Fundacji Dzieci Niczyje wynika, iż lokalne działania na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie powinny mieć charakter kompleksowy i systemowy. W związku z powyższym, należy wdrażać działania dające możliwości jak najbardziej wczesnego oddziaływania o charakterze zapobiegawczych – profilaktycznym. W systemie przeciwdziałania krzywdzenia dzieci powinno się określać działania, których głównym celem jest wczesna ochrona dzieci poprzez psychologiczne i edukacyjne wsparcie ich rodziców, szczególnie w tych rodzinach, gdzie występują czynniki ryzyka świadczące o tym, że do krzywdzenia może dojść. Działania takie powinny być także przewidziane wobec rodzin, czy przyszłych rodziców, którzy nie posiadają jeszcze dzieci ale z uwagi na różne czynniki i uwarunkowania występuje u nich ryzyko stosowania przemocy.

Wiele przypadków krzywdzenia najmłodszych dzieci jest wynikiem niezamierzonych działań, spowodowanych nieuwagą czy niedostateczną wiedzą opiekunów. Czasami też nawarstwiające się trudności, sytuacje losowe, choroby czy stres mogą prowadzić do zagrożenia dobra, zdrowia czy nawet życia dziecka. Rodzice małych dzieci są szczególnie narażeni na stres, pojawienie się dziecka powoduje konieczność wprowadzenia zmian w relacji między partnerami, ponownego zidentyfikowana swoich ról życiowych i codziennych obowiązków, młodzi rodzice często nie mają wsparcia w rodzinie pochodzenia, nie radząc sobie z emocjami, sięgają po niekonstruktywne metody wychowawcze. Z powyższego wynika, iż bardzo ważna jest edukacja rodziców w zakresie zaspakajania potrzeb dzieci, a także jak najszybsze zidentyfikowanie rodzin należących do grupy podwyższonego ryzyka krzywdzenia dzieci lub rodzin gdzie już dochodzi do przemocy, tak aby łagodzić jej skutki i zapobiegać takim zachowaniom w przyszłości.     Doświadczenie przemocy przez dziecko ma negatywne konsekwencje dla jego rozwoju, powoduje cierpienie w przypadku małych dzieci te konsekwencje są szczególnie dramatyczne, zaniedbanie może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń mózgu upośledzając jego rozwój intelektualny i emocjonalny. Z raportu Fundacji Dzieci Niczyje „Dzieci się liczą” - wynika iż 69% rodziców przyznaje się do karcenia swojego dziecka klapsem, 19% przyznaje się uderzyło swoje dziecko pasem lub innym przedmiotem, a 7% że uderzyło dziecko w twarz tylko 28% rodziców deklaruje, że nigdy nie uderzyło swojego dziecka. Analiza danych statystycznych Podlaskiej Policji dotycząca procedury „Niebieskiej Karty” wskazuje, iż najliczniejszą grupę osób doznających przemocy (obok kobiet ok. 60%) stanowią dzieci około 30%. Z naszych doświadczeń wynika, iż najlepszym i najskuteczniejszym sposobem ochrony dzieci przed krzywdzeniem jest praca z ich rodzicami, a także edukacja specjalistów mających kontakt z rodzinami.

Rozwijanie systemu wspierania rodzin w sytuacjach kryzysowych poprzez rozszerzenie dotychczasowej oferty pomocowej szczególnie skierowanej do wszystkich członków rodziny jest zgodne ze Strategią Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Białegostoku na lata 2011 -2020 (cel strategiczny A: Rodzina najlepszym środowiskiem rozwoju, priorytet A 3 Rozwijanie systemu wspierania osób i rodzin w sytuacjach kryzysowych). Również z analizy Wojewódzkiej Strategii Polityki Społecznej na lata 2010-2018 w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie wynika, iż na naszym terenie brakuje specjalistycznych usług, z których skorzystać mogłaby cała rodzina. Dotychczasowe doświadczenie pracy naszego ośrodka pokazało że, aby móc zapobiegać lub skutecznie pomagać rodzinom z problemem przemocy ważne jest uruchomienie systemu wczesnej identyfikacji czynników ryzyka krzywdzenia dziecka co umożliwia jedynie systemowa współpraca pomiędzy profesjonalistami z rożnych dziedzin zaangażowanymi w pomoc w rodzinie. Najbardziej znaczącą rolę w systemie działań na rzecz ochrony małych dzieci przed krzywdzeniem mają specjaliści – położone, pielęgniarki środowiskowe, pracownicy socjalni, kuratorzy, pracownicy żłobków, którzy często jako pierwsi i jedyni mają kontakt z rodziną z małym dzieckiem. Daje im to możliwość identyfikacji rodzin wymagających wsparcia, oceny poziomu ryzyka krzywdzenia dziecka, a także zapoczątkowywania ewentualnej interwencji lub pomocy rodzinie.

Korzenie programu

Program powstał w oparciu o realizowany z powodzeniem od kilku lat program Fundacji Dzieci Niczyje "Dobry Rodzic - Dobry Start". Fundacja Dzieci Niczyje podjęła w 2007 roku wyzwanie stworzenia kompleksowego systemu, którego głównym celem jest ochrona małych dzieci przed krzywdzeniem poprzez psychologiczne i edukacyjne wsparcie ich rodziców, szczególnie w tych rodzinach, gdzie występują czynniki ryzyka świadczące o tym, że do krzywdzenia może dojść.

W ramach prowadzonego przez Fundację Dzieci Niczyje programu "Dobry Rodzic - Dobry Start" nawiązano i skonsolidowano relacje z instytucjami działającymi lokalnie w wybranych dzielnicach Warszawy, doprowadzając do wypracowania Lokalnego Systemu Profilaktyki Krzywdzenia Małych Dzieci (LSPKMD), który ma zapewnić skuteczną ochronę dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbaniem. System ten zakłada ścisłą współpracę między zakładami opieki zdrowotnej, poradniami zdrowia, ośrodkami pomocy społecznej, żłobkami, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, szkołami rodzenia oraz organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz dzieci i ich rodziców/opiekunów w obrębie danej dzielnicy. Realizację systemu wspiera Urząd Miasta Stołecznego Warszawy. W chwili obecnej LSPKMD działa w następujących warszawskich dzielnicach: Białołęce, Pradze Południe, Pradze Północ, Rembertowie, Targówku, Wawrze, Wesołej, Żoliborzu, Mokotowie, Śródmieściu, Ochocie, Woli, Ursynowie, Wilanowie, Włochach, Bemowie.

Czym jest i jak działa LOOK?

LOOK to bliźniaczy do FDN-owskiego programu „Dobry rodzic-dobry start” projekt PSPiA KLANZA Oddział Białostocki, zakładający ścisłą współpracę między zakładami opieki zdrowotnej, poradniami zdrowia, ośrodkami pomocy społecznej, żłobkami, przedszkolami, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, szkołami rodzenia oraz organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz dzieci i ich rodziców/opiekunów oraz przyszłych rodziców w Białymstoku.

  1. Poziom I - informacyjny

Pracownicy instytucji zaangażowanych w system LOOK przekazują rodzicom oraz przyszłym rodzicom informację o ofercie wsparcia. Przekazują im również ulotkę dotyczącą wychowania małego dziecka i zawierającą informację, gdzie w razie przeżywania trudności można zwrócić się po pomoc i wsparcie.

  1. Poziom II - identyfikacji rodzin z grupy ryzyka krzywdzenia małych dzieci

W ramach współpracy między poszczególnymi instytucjami tworzącymi system LOOK będzie funkcjonować lista czynników ryzyka krzywdzenia dzieci na podstawie której opracowano ankietę wczesnej identyfikacji. Ankieta ta jest narzędziem usprawniającym wstępną diagnozę ryzyka krzywdzenia dzieci w danej rodzinie. Ankieta wypełniana jest dla każdej rodziny znajdującej się pod opieką instytucji działającej w systemie LOOK. Należy zaznaczyć, że w poszczególnych instytucjach ankieta ma nieco odmienny kształt, w zależności od tego, które czynniki ryzyka pracownicy danej instytucji mają szansę wychwycić.

Jeżeli w ankiecie zaznaczone zostaną co najmniej trzy czynniki ryzyka, uznaje się, że rodzinę należy objąć programem i zapewnić jej wsparcie. Niektóre czynniki, np. uzależnienia, przemoc w rodzinie - nawet jeśli występują samodzielnie, wskazują, że rodzina i dziecko muszą jak najszybciej otrzymać pomoc i wsparcie. Ocena czynników ryzyka występujących ewentualnie w danej rodzinie opiera się na wiedzy pracownika, który ankietę wypełnia.

Każdej rodzinie, w której stwierdzi się występowanie czynników ryzyka zostaje wydane skierowanie do udziału w programie LOOK – skierowanie do Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny (według określonego dla systemu LOOK wzoru). Rodzinie, która zgłasza się z danym skierowaniem do Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny zaproponowana zostanie indywidualna oferta wsparcia dostosowana do jej potrzeb. Instytucje realizujące projekt współpracują ze sobą w celu zmotywowania rodziny do skorzystania z oferowanego jej wsparcia.

  1. Poziom III - zapewnienie oferty wsparcia i pomocy

Rodziny, w których przedstawiciel instytucji będącej w systemie LOOK stwierdzi występowanie co najmniej trzech czynników ryzyka krzywdzenia dzieci zachęcane są do skorzystania ze wsparcia w ramach systemu LOOK w Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny.

W ramach systemu "LOOK" rodzice oraz przyszli rodzice, opiekunowie mogą skorzystać m.in. z:

  • konsultacji indywidualnych, małżeńskich, rodzinnych z psychologiem, psychiatrą lub prawnikiem;

  • warsztatów umiejętności rodzicielskich;

  • spotkań edukacyjnych;

  • Aktywnych Sobót – zajęcia rozwojowe rodziców z dziećmi (dzieci w wieku niemowlęcym, przedszkolnym, wczesnoszkolnym);

  • terapii więzi.

Realizatorom Systemu LOOK (przedstawicielom instytucji pomocowych – nauczycielom, wychowawcom, pracownikom socjalnym, asystentom rodzinnym, położnym, pielęgniarkom, ..) Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny zapewnia stałe wsparcie. Każda instytucja przed przystąpieniem do programu bierze udział w szkoleniach wprowadzających dot. podstawowych zagrożeń związanych ze zjawiskiem przemocy wobec dzieci, rozpoznawania czynników ryzyka, procedur interwencji w przypadku stwierdzenia krzywdzenia lub zagrożenia dobra dziecka. Ponadto pracownicy zaangażowani w realizację systemu mogą korzystać z indywidualnych konsultacji oraz grupie wsparcia w celu stałego podnoszenia wiedzy z zakresu najnowszych i najbardziej efektywnych metod ochrony małych dzieci przed krzywdzeniem.

Cele szczegółowe realizacji projektu:

  •  zwiększenie liczby zintegrowanych działań interdyscyplinarnych (służb i instytucji) na rzecz ochrony małych dzieci przed przemocą poprzez uruchomienie systemu wczesnej identyfikacji czynników ryzyka krzywdzenia dziecka oraz wymiany informacji na temat zagrożonych przemocą dzieci "LOOK"

  • podniesienie wiedzy i wsparcia merytorycznego przedstawicieli ochrony zdrowia, pomocy społecznej, organizacji pozarządowych, żłobków, przedszkoli z terenu miasta Białegostoku na temat zjawiska krzywdzenia małych dzieci oraz form pomocy w/w dzieciom poprzez interdyscyplinarne szkolenia tych przedstawicieli oraz możliwość konsultacji w CODiR

  • zwiększenie liczby oddziaływań pomocowych na rzecz rodziców małych dzieci – poprzez uruchomienie dodatkowej oferty pomocowej w CODiR (konsultacje rodzinne oraz zajęcia wspólne rodziców z dziećmi "Aktywne soboty"), a także indywidualne konsultacje specjalistów na terenie białostockich żłobków i przedszkoli

  • podniesienie świadomości rodziców małych dzieci na temat metod wychowawczych "bez przemocy" oraz umiejętności wzmacniania prawidłowej więzi z dzieckiem poprzez zajęcia wspólne dzieci i rodziców oraz indywidualne konsultacje specjalistów na terenie białostockich żłobków i

Szczegółowy opis działań projektowych:

ZADANIE 1: Uruchomienie systemu wczesnej identyfikacji czynników ryzyka krzywdzenia dziecka oraz wymiany informacji na temat zagrożonych przemocą dzieci „LOOK” polega na zaangażowaniu przedstawicieli lokalnych instytucji pomocowych (ochrony zdrowia, pomocy społecznej, organizacji pozarządowych, żłobków i przedszkoli oraz kuratorów sądowych) do analizowania i określania poziomu występowania czynników ryzyka krzywdzenia dziecka w każdej rodzinie, z którą mają zawodowy kontakt. W sytuacji stwierdzenia podwyższonego poziomu ryzyka wystąpienia krzywdzenia dziecka w danej rodzicie przedstawiciel danej instytucji przekazuje rodzicom/rodzicowi/przyszłemu rodzicowi informację o ofercie pomocowej oraz motywuje go/ich do zgłoszenia się do Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny w Białymstoku i skorzystania z oferty pomocowej. Wraz z informacją rodzice/rodzice/przyszli rodzice otrzymują skierowanie do programu opatrzone logiem programu, z którym zgłasza się do CODiR. Daje to możliwość automatycznej identyfikacji profilu pomocy z chwilą zgłoszenia się rodziny, osoby do placówki. Instytucja zgłaszająca rodzinę/osobę do programu współpracuje z koordynatorem systemu LOOK w zakresie pomocy danej rodzinie.

Schemat działania systemu: krok po kroku

KROK 1. Przedstawiciel instytucji pomocowej analizuje, identyfikuje poziom czynników ryzyka krzywdzenia dziecka w danej rodzinie, u danej osoby. Analiza czynników odbywa się poprzez wypełnienie ankiety czynników ryzyka krzywdzenia dziecka w danej rodzinie.

KROK 2. W sytuacji stwierdzenia występowania co najmniej trzech czynników ryzyka przedstawiciel instytucji pomocowej przekazuje danej rodzinie/osobie informację na temat programu wraz z broszurą, motywuje do skorzystania z oferty pomocowej oraz przekazuje skierowanie do udziału w programie.

KROK 3. Osoba/rodzina zgłasza się wraz ze skierowaniem do Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny w Białymstoku i wspólnie z koordynatorem projektu określa zgodny ze swoimi potrzebami rodzaj pomocy.

KROK 4. W trakcie realizacji działań pomocowych na rzecz danej rodzinie konsultanci, terapeuci CODiR pozostają w stałym kontakcie z przedstawicielami innych instytucji pomocowych wspierających rodzinę.

KROK 5. W sytuacji wystąpienia takiej konieczności przedstawiciele tych instytucji odbywają wspólne z rodziną spotkania interdyscyplinarne w celu skorygowania oddziaływań lub/i uruchomienia dodatkowych.

ZADANIE 2:. Szkolenia interdyscyplinarne przedstawicieli ochrony zdrowia, pomocy społecznej, organizacji pozarządowych, żłobków, przedszkoli i kuratorów sądowych z terenu miasta Białegostoku na temat zasad funkcjonowania systemu wczesnej identyfikacji czynników ryzyka krzywdzenia dziecka oraz wymiany informacji na temat zagrożonych przemocą dzieci „LOOK”. Planujemy realizację 4 szkoleń interdyscyplinarnych (po 6 godz. dyd. każde, kierowane do ok 80 uczestników), w których wezmą udział przedstawiciele powyższych instytucji zgodnie z terenem działania – dzielnice, rejony miasta Białystok. Szkolenia interdyscyplinarne mają służyć prezentacji systemu "LOOK" i narzędzi w nim wykorzystywanych, a także stworzą możliwość lepszego poznania się osób działających na tym samym terenie oraz nawiązania współpracy.

ZADANIE 3. Uruchomienie dyżuru koordynatora odpowiedzialnego za wdrażanie i realizację systemu LOOK (raz w tygodniu 4 godziny przez cały okres trwania projektu) – z telefonicznych i osobistych konsultacji koordynatora korzystać będą mogli specjaliści wdrażający system „LOOK” - dyżur ma dać możliwość wymiany doświadczeń, dzielenia się swoimi wątpliwościami, analizę trudnych przypadków pod okiem koordynatora programu.

ZADANIE 4. Indywidualne konsultacje specjalistów CODiR kierowane do rodziców małych dzieci realizowane na terenie żłobków i przedszkoli miasta Białegostoku. Planujemy realizację 4 godzinnych konsultacji dla rodziców w 9 placówkach (żłobki i przedszkola), które zgłoszą chęć organizacji takiego dyżuru. Dyżury specjalistów kierowane są głównie do rodzin, w których występują czynniki ryzyka krzywdzenia, bądź dochodzi już do przemocy wobec najmłodszych. Łącznie przez cały okres trwania projektu przeprowadzonych zostanie 36 godzin konsultacji, z których skorzysta ok. 30 rodziców.

ZADANIE 5. Uruchomienie dodatkowej oferty pomocowej w CODIR kierowanej do rodziców dzieci w wieku 0 – 6 lat:

"Aktywne soboty -grupy zabawowe dla dzieci i rodziców – zajęcia w formie cotygodniowych spotkań rodziców i dzieci (3 grupy każda grupa po godzinie), aktywizujące uczestników do wspólnych zabaw, mające na celu podniesienie świadomości rodziców małych dzieci na temat metod wychowawczych "bez przemocy" oraz umiejętności wzmacniania prawidłowej więzi z dzieckiem Zajęcia prowadzone są przez dwóch trenerów. Spotkania odbywają się według stałego schematu ćwiczeń, zabaw ruchowych, pląsów, masaży wykorzystujących metodę pedagogiki zabawy oraz ruchu rozwijającego W. Sherborne. Praca w grupie ma charakter otwarty. Grupy będą rekrutowane przez cały okres trwania projektu. Z uwagi na różny wiek dzieci planujemy uruchomienie 3 grup wiekowych (grupa I – dzieci do 1,5 r.ż., grupa II – dzieci 2 i 3 r.ż, grupa III - 4-6 latki). Z uwagi na aktywność zawodową rodziców w dniach roboczych zajęcia będą prowadzone w sobotę. Planujemy przeprowadzenie ok. 144 godzin zajęć grupowych w czasie trwania projektu, z których skorzysta ok. 20 rodziców oraz 20 dzieci.

Konsultacje indywidualne terapeuty rodziny – konsultacje będą odbywały się w ramach co tygodniowego 4-godzinnego dyżuru psychologa Ta forma pracy ma służyć identyfikacji problemu, pomóc rodzicom w zrozumieniu jego przyczyn udzieleniu wsparcia i zaproponowaniu adekwatnej formy pomocy.

Bezpośredni uczestnicy projektu:

  • rodzice małych dzieci w wieku 0-6 lat z terenu Miasta Białystok z rodzin gdzie występują czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo krzywdzenia dziecka: związane ze środowiskiem społecznym – niski status materialny, bezrobocie, uzależnienia, związane z systemem rodzinnym - rodziny wielodzietne, rodzic samotnie wychowujący dziecko, rodzice nieletni ,

  • rodzice małych dzieci w wieku 0-6 lat z terenu Miasta Białystok z rodzin gdzie dochodzi do krzywdzenia dziecka

  • specjaliści pracujący z rodziną z małym dzieckiem z terenu miasta Białystok: pracownicy socjalni, położne i pielęgniarki środowiskowe, kuratorzy sądowi, przedstawiciele organizacji pozarządowych, pracownicy żłobków i przedszkoli

  • dzieci w wieku 0-6 lat biorące udział w zajęciach wspólnych z rodzicami z terenu Miasta Białystok

Pośredni uczestnicy projektu - społeczność lokalna - rodzice i dzieci. Informacja na temat projektu oraz możliwości udziału w poszczególnych działaniach projektowych zostanie przesłana do instytucji i placówek pomocowych w Białymstoku celem możliwie najszerszej jej dystrybucji i popularyzacji.

Schemat_A3_FT